Patek Philippe 5970: Lemania Döneminin Son Perpetual Chronograph’ı
Patek Philippe 5970, 2004 ile 2011 arasında üretilen, elle kurmalı, 40 mm kasalı bir perpetual calendar chronograph. Teknik açıdan yeni hiçbir şey söylemiyordu. Mekanizması, 1986’dan beri 3970’in içinde çalışan Lemania kökenli kalibrenin ta kendisiydi. Buna rağmen bugün Patek Philippe’in modern döneminde en çok saygı gören referanslardan biri.
Bu çelişki 5970’i anlamanın anahtarı. 5970 bir yenilik değil, bir çözümdü. Patek’in yaklaşık yirmi yıldır kullandığı bir kalibre ve 1941’den beri sürdürdüğü bir kadran düzenini, ilk kez doğru ölçüdeki bir kasaya yerleştirdiği referans. Hemen ardından gelen 5270 her teknik ölçütte daha ileri bir saat oldu; ama 5970’in kurduğu dengeyi tutturmak için kadranını birkaç kez değiştirmesi gerekti.
Aşağıda 5970’i kasasından mekanizmasına, halefiyle kıyasından bugünkü koleksiyon değerine kadar ele alıyoruz. Ama her bölümde aynı soruya döneceğiz: Neden bu kadar az yenilik içeren bir saat, bu kadar kalıcı bir referans noktası haline geldi?
3970’in bıraktığı soru
Patek Philippe’in perpetual calendar chronograph soyu 1941’de 1518 ile başlar. Bu referans ve 1951’den 1985’e kadar üretilen 2499, Valjoux tabanlı kalibrlerle çalıştı. 1986’da gelen 3970 ise bir kopuşu temsil ediyordu: Patek ilk kez Lemania tabanlı bir chronograph mekanizmasına geçti. Kalibrenin temeli Lemania 2310’du; 1940’larda Albert Piguet’nin tasarladığı, Omega’nın efsanevi 321’inden Audemars Piguet ve Vacheron Constantin’e kadar pek çok markanın kullandığı bir ébauche.
Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var. 3970’in kasası 36 mm’ydi. Bu ölçü 1980’lerde gayet doğaldı, 2000’lerin başında ise dar kalmaya başlamıştı. Lüks saat pazarı büyüyen kasalara alışmıştı ve Patek’in en önemli komplikasyon hattı, vitrinde komşularına göre küçük görünüyordu.
2004’te tanıtılan 5970, bu sorunun cevabıydı. Mekanizmaya dokunmadan kasayı büyüttü ve kadranı yeni ölçüye göre yeniden kurdu. Bu yüzden 5970’i anlatırken mekanizmadan önce oranlardan söz etmek gerekiyor.
Dört milimetre ve bir kulp tasarımı
Kağıt üzerinde 36 mm’den 40 mm’ye geçiş sıradan bir büyütme gibi görünüyor. Kasa yaklaşık 13 mm kalınlığında; yani 5970, ince bir dress saat değil. Ama bileğe konduğunda bu kalınlık hissedilmiyor ve bunun nedeni büyük ölçüde kulplarda.
5970’in kulpları kasadan tek parça gibi akan sade çubuklar değil, basamaklı ve katmanlı biçimde işlenmiş yüzeylerden oluşuyor. Bu katmanlar ışığı farklı açılarda yakaladığı için kasanın yan profili parçalara bölünüyor ve göz 13 mm’lik bir blok yerine birkaç ince katman görüyor. Satıcıların ve müzayede evlerinin ilanlarında bu kulpların neredeyse her zaman ayrıca anılması tesadüf değil; 5970’i bir fotoğraftan tanıtan ilk ayrıntı çoğu zaman kadran değil, kulp.
Ölçülen örneklerde kulptan kulpa mesafe 46 mm civarında veriliyor. Bu, 40 mm kasa çapına rağmen saatin orta boy bir bileği taşmadan oturabileceği anlamına geliyor. Kurma kolu orta kasadaki bir girintiye yerleştirilmiş, arkada ise vidalı, on köşeli bir safir kapak mekanizmayı gösteriyor. Su geçirmezlik 30 metre; bu tür bir saatten zaten daha fazlası beklenmez.

Üretim sarı altın (5970J), pembe altın (5970R), beyaz altın (5970G) ve platin (5970P) olmak üzere dört metalde yapıldı. Altın versiyonlar çoğunlukla gümüş tonlu kadranla görülürken platin 5970P siyah kadranıyla ayrışıyor. 2007’de gelen 5971P ise aynı kalibre taşlarla süslenmiş bir platin kasaya taşıyan, bambaşka bir kitleye seslenen bir türevdi.
Kadran: Dört takvim bilgisi, bir chronograph, tek bir haç
Bir perpetual calendar chronograph’ın kadranı aslında bir bilgi yoğunluğu problemidir. Saat, dakika ve saniyenin yanına gün, tarih, ay, artık yıl, ay evresi, 24 saat göstergesi ve chronograph dakika sayacı sığdırılmalı. 5970 bunu şöyle dağıtıyor:
| Konum | Gösterge |
|---|---|
| 12 yönü | Gün ve ay için iki pencere |
| 3 yönü | 30 dakikalık chronograph sayacı ve artık yıl göstergesi |
| 6 yönü | İbreli tarih ve ay evresi |
| 9 yönü | Küçük saniye ve 24 saat (gece/gündüz) göstergesi |
Burada güzel olan şey, 3 ve 9’daki alt kadranların kadranın yatay ekseni üzerinde durması. 12’deki pencereler ve 6’daki tarih/ay evresi diskiyle birlikte ortaya simetrik bir haç çıkıyor. Kadranın kenarını dolaşan takometre skalası da pencereleri çevreleyerek üst bölümü boş bırakmıyor. Dört takvim bilgisi ve bir chronograph aynı yüzeyde, ama göz neyin nerede olduğunu aramıyor.

Bu dengenin bir kısmı tasarım zekası, bir kısmı ise mekanizmanın dayattığı bir sonuç. Alt kadranların yeri, Lemania tabanlı kalibrenin çark düzeninden geliyor ve 3970’den beri aynı. 5970’in yaptığı, bu sabit düzeni daha geniş bir kadrana yayarak her öğeye nefes alacak alan açmak oldu. 36 mm’de sıkışık duran düzen, 40 mm’de rahatladı.
Bir itiraz da kaydedilmeli. İki işlevi tek alt kadranda birleştirmek, okunabilirlikten bir şeyler götürüyor. 3’teki küçük artık yıl ibresi ya da 9’daki 24 saat göstergesi bir bakışta okunmuyor; dikkat istiyor. Altın kasalı bir takvim saatinde takometrenin pratikte ne kadar kullanılacağı da ayrı bir soru. Ancak bunlar bu tür saatlerin ortak kısıtları, 5970’e özgü kusurlar değil.
CH 27-70 Q: Ödünç bir gövde, Patek’in elleri
5970’in kalibre CH 27-70 Q. Adın baştaki CH’si chronograph’ı, sondaki Q’su ise quantième perpétuel yani perpetual calendar’ı işaret ediyor. Patek Philippe’in aynı kalibre kullanan 5971 için yayımladığı teknik veriye göre mekanizma 30 mm çapında, 7,20 mm yüksekliğinde; 353 parça ve 24 taştan oluşuyor. Güç rezervi en az 50, en fazla 60 saat. Balans, Patek’in ayarlı ağırlıklarla çalışan Gyromax balansı ve 18.000 A/s (2,5 Hz) frekansta salınıyor.
Bu kalibrenin bir Lemania ébauche’u olması sık sık yanlış anlaşılıyor. Lemania, Patek’e ham bir mekanizma sağlıyordu; Patek bunu sökerek yeniden işledi, perpetual calendar modülünü ekledi, ayarladı ve Cenevre Mührü standardında bitirdi. Yani kasa arkasından görülen şey bir fabrika mekanizması değil, Patek atölyesinde baştan sona elden geçmiş bir yapı.

Chronograph tarafı
Enerji, elle kurulan ana yaydan gelir ve dişli dizisi üzerinden balansa akar. Chronograph kapalıyken bu enerji yalnızca zaman göstermek için harcanır. Başlat düğmesine basıldığında sütun çarkı bir adım döner; sütunların arasına düşen ya da sütunlara yaslanan kollar konum değiştirir ve yanal bir kavrama çarkı, sürekli dönen saniye çarkını chronograph merkez çarkına bağlar. Kadrandaki ortadaki chronograph ibresi bu anda hareket etmeye başlar.
2,5 Hz frekansın kullanıcıya yansıyan sonucu şu: chronograph ibresi saniyede beş adım atar, yani beşte bir saniyelik çözünürlükle ölçer. Bugünün 4 Hz kalibrleri sekizde bire iner. Bir yarışı saniyenin onda birine kadar ölçmek isteyen biri için bu fark önemli olabilir; 5970 sahibinin bu saati bunun için takması ise pek olası değil. Düşük frekansın karşılığı, daha az aşınma ve daha uzun bir güç rezervi.
Takvim tarafı
Perpetual calendar’ın çözmesi gereken problem basit görünür: Her ay sonunda tarih 1’e dönmeli, ama bunu 28, 29, 30 ya da 31’den yapması gerekir. Mekanizma bunu her gün bir kez dönen 24 saat çarkıyla başlatır. Bu çark gece yarısına doğru tarih yıldızını bir diş ilerletir. Ay sonlarında ise devreye 48 aylık bir program çarkı girer: Dört yıllık döngünün her ayı için farklı derinlikte bir çentik taşır. Bir hissedici kol bu çentiklere düşer; çentik ne kadar derinse kol o kadar ileri gider ve tarihi tek hamlede birkaç gün atlatır. Artık yıl olmayan Şubat en uzun atlamayı, 31 çeken aylar ise hiç atlama gerektirmeyen ayları temsil eder. 3’teki artık yıl ibresi de bu dört yıllık döngünün kadrandaki görünür yüzü.
Kullanımdaki karşılığı şu: Saat çalıştığı sürece 2100 yılına kadar tarih düzeltmesi gerekmez. Ama 5970 elle kurmalı ve 50-60 saatlik güç rezervi bir hafta sonunu çıkarır, bir haftalık seyahati çıkarmaz. Durursa takvimi doğru ay ve artık yıl konumuna getirmek, kasanın kenarındaki gizli düzelticilerle sabırlı bir iş. Bu yüzden 5970, günlük kurmayı bir alışkanlık haline getirmeyi isteyen bir saat.
5270 geldiğinde ne değişti?
5970’in halefi 5270, 2011 Baselworld’de tanıtıldı ve kağıt üzerinde hemen her konuda öndeydi. İçindeki CH 29-535 PS Q, Patek’in kendi tasarlayıp ürettiği ilk perpetual calendar chronograph kalibreydi. 456 parça, 33 taş, Patek’in altı patentli çözümü ve chronograph kapalıyken 55 ile 65 saat arası güç rezervi sunuyordu. Kasa 41 mm’ye çıktı ve mekanizma Cenevre Mührü yerine Patek’in kendi kalite mührünü taşıdı.
Teknik ilerlemenin bedelini kadran ödedi. Yeni kalibr alt kadranları yatay eksenin altına indirdi. 5970’in haçı bozuldu, kadranın üst yarısında boşluk açıldı ve marka yazısı belirgin biçimde büyüdü. İlk seri 5270G-001’de takometre yoktu; sonraki versiyonlarda takometre geri geldi, ardından 6 yönünde kadranın alt kenarına taşan ve koleksiyonerlerin “çene” diye andığı çıkıntı tartışma yarattı. Patek kadranı yıllar içinde birkaç kez yeniden düzenledi ve çene sonunda kaldırıldı.
Kağıt üzerinde küçük bir ayrıntı gibi görünüyor ama 5970’in bugünkü itibarının önemli bir kısmı bu kıyastan doğuyor. Yeni mekanizmanın serbest bıraktığı alt kadran yerleşimi, eski kalibrenin zorunlu kıldığı düzen kadar iyi sonuç vermedi. Bazen kısıt, tasarıma iyi gelir.
Makul bir itiraz
Buna karşı söylenebilecek en güçlü şey şu: 5970’e duyulan hayranlığın bir kısmı “son” olmasından besleniyor. Lemania tabanlı son perpetual chronograph, Cenevre Mührü taşıyan son kuşaklardan biri, ébauche döneminin kapanışı. Bu etiketler koleksiyon piyasasında güçlü çalışır ve bir saatin gerçek niteliklerinin önüne geçebilir. Mekanik açıdan bakıldığında 5270 daha modern, daha uzun güç rezervli ve Patek’in kendi mühendisliği. 5270’i 5970’e tercih eden koleksiyonerler, bu tercihi rahatlıkla savunabilir.
Servis konusu da sorulmaya değer. Lemania artık bağımsız bir üretici değil, Patek ise yaşlanan bir ébauche ailesinin parçalarını yıllar boyunca stoklamak zorunda. Patek’in ürettiği her saati servis edebildiğini söyleyen tutumu bu kaygıyı büyük ölçüde hafifletiyor; yine de 5970 sahibi, servisin süresi ve maliyeti konusunda modern bir kalibrden daha az öngörülebilir bir tabloyla karşılaşabilir.
Koleksiyoner gözüyle Patek Philippe 5970
5970 yalnızca yedi yıl kadar üretildi. Toplam üretim için bir satıcı kaynağında tüm metallerde yaklaşık 2.800 adet rakamı geçiyor; Patek bu sayıyı resmi olarak açıklamadığı için bunu kesin bilgi değil, piyasada dolaşan bir tahmin olarak okumak gerekiyor. Yine de Patek’in perpetual chronograph soyunda en kısa üretim süresine sahip referans olduğu konusunda kaynaklar hemfikir.
Fiyat tarafında 5970 artık bir Patek perakende fiyatıyla değil, müzayede sonuçlarıyla konuşuyor. Christie’s’te Kasım 2017’de satılan bir sarı altın örnek 1.375.000 Hong Kong dolarına (yaklaşık 176 bin ABD doları) ulaştı. Phillips satışlarında beyaz altın bir 5970G 264.600 İsviçre frangına, pembe altın bir 5970R ise 207.900 frangına el değiştirdi. Bu rakamlar örnek; durum, kutu ve belge eksiksizliği, cilalanmamış kasa ve metal tercihi fiyatı ciddi biçimde oynatıyor. Bu yazıda verilen hiçbir rakam yatırım tavsiyesi değil.
Bunu koleksiyoner açısından düşündüğümüzde 5970’in rolü netleşiyor. Bu saat, Patek’in grand complication dünyasına girmek isteyen birinin ilk saati olmaktan çok, o dünyayı tanıyan birinin bir dönemi temsil etmek için seçtiği parça. Aynı paraya daha yeni, garantili ve servis geçmişi belli bir 5270 alınabilir. A. Lange & Söhne Datograph Perpetual gibi rakipler ise mekanizma mimarisinde daha gösterişli bir deneyim sunar. 5970’i seçmenin gerekçesi, bu iki alternatifin de veremeyeceği şeyde yatıyor: Patek’in 1941’den beri süren perpetual chronograph çizgisinin geleneksel kadran düzeniyle modern kasa ölçüsünün aynı saatte buluştuğu tek an.
İlk mekanik saatini alan biri için bu ayrım pek bir şey ifade etmeyebilir ve etmesi de gerekmiyor. Elle kurma alışkanlığı olmayan, saati haftalarca çekmecede bırakan ya da chronograph’ı gerçekten kullanmak isteyen biri için 5970 zahmetli bir seçim olabilir.
Bersenti’nin kanaati
5970 üzerine yazılanların çoğu onu bir “son” olarak anlatıyor. Son Lemania, son ébauche, son klasik kadran. Bu doğru ama eksik. 5970’i değerli kılan, bir dönemin kapanışında üretilmiş olması kadar, o dönemin sorularına verilmiş en olgun cevap olması.
Patek 1986’da bir kalibre ve bir kadran düzeni seçti. Yirmi yıl boyunca bu ikisini değiştirmedi; yalnızca 2004’te etraflarına doğru kasayı çizdi. Ortaya çıkan saat, hiçbir yeni fikir içermediği halde Patek’in perpetual chronograph’ları için bugün hâlâ başvurulan ölçü birimi oldu. Halefinin kadranını yıllarca yeniden düzenlemek zorunda kalması da bunun dolaylı bir kanıtı.
Bizim görüşümüz şu: 5970, mekanik saatçilikte ilerlemenin her zaman yenilikle gelmediğini gösteren nadir örneklerden biri. Bir saati anlamak için bazen içine eklenen şeye değil, bilerek değiştirilmeyen şeye bakmak gerekiyor.
Fotoğraflar: instagram.com/chasingcartier